Almere reserveert 4,1 miljoen voor stroomkrapte, voor water niets
Het college schreef drie keer zelf over de problemen met water. De accountant waarschuwde. Toch staat er in de risicoberekening van het grondbedrijf voor water geen euro.
Almere houdt 4,1 miljoen euro achter de hand voor het geval het overvolle stroomnet de groei van de stad blijft afknellen. Voor water houdt de gemeente niets achter de hand. Dat blijkt uit de nieuwe begroting voor 2027. Het woord watercongestie komt er niet in voor.
Bij netcongestie zit het stroomnet vol. Bij watercongestie gaat het om de leidingen voor drinkwater en afvalwater. Het drinkwater komt van Vitens, het afvalwater gaat naar de zuivering van Waterschap Zuiderzeeland. Voor geen van beide is al geregeld hoe ze de 60.000 tot 85.000 woningen moeten bijhouden die Almere tot 2050 wil toevoegen.
Hoe het loopt als de rek eruit is, is in het noorden van Flevoland te zien. Daar waarschuwde Vitens vanaf 2018 dat de watervoorraad niet oneindig is. In 2023 werden de eerste grote zakelijke klanten geweigerd. De waterwinning waar dat deel van de polder van afhangt zit aan zijn limiet, en ook de rioolwaterzuivering in Tollebeek zit aan de grens. Nieuwe bedrijven moeten hun watervoorziening de komende tien jaar zelf regelen. Voor woningbouw gelden daar vooralsnog geen beperkingen.
De accountant zag het aankomen
Wat is het grondbedrijf?
De gemeente koopt grond, maakt die bouwrijp en verkoopt die aan bouwers en bedrijven. Dat onderdeel heet het grondbedrijf. Voor elk bouwgebied maakt het een rekensom: wat kost het, en wat levert de verkoop op?
Omdat er van alles kan tegenvallen, zet het grondbedrijf geld opzij voor bekende risico's. Zo'n bedrag heet een reservering. Alle rekensommen samen staan in een meerjarenplan, het MPGA.
PwC, de accountant van de gemeente, schrijft in zijn verslag van 2025 dat watercongestie “zich aandient als een mogelijke nieuwe randvoorwaarde”. Met andere woorden: als een nieuwe grens aan wat Almere kan bouwen. Water wordt in de plannen van het grondbedrijf “nog nauwelijks afzonderlijk vertaald naar risico’s”. Het is volgens PwC niet onaannemelijk dat watercongestie, net als netcongestie, “steeds vaker bepalend wordt voor het tempo en de uitvoerbaarheid van de plannen”.
Wat er op het spel staat, laat PwC zien bij Stichtsekant, het grootste bedrijventerrein van de stad. Van alle bedrijfsgrond die de gemeente uitgeeft, ligt 62 procent hier. Het terrein heeft een geraamde eindwaarde van zo’n 63 miljoen euro. Alleen al door het volle stroomnet schoof de oplevering op van 2030 naar 2035.
Stroom doorgerekend, water niet
Voor stroom heeft de gemeente uitgerekend wat het kost als het tegenzit. In dat scenario kan Almere tot 2034 maar twintig procent van de geplande grond voor bedrijven en grote voorzieningen verkopen. Voor woningbouw rekent de gemeente met de helft. Uit die som komt de reservering van 4,1 miljoen euro.[1] Daarnaast laat de gemeente onderzoeken wat netcongestie betekent voor de Almeerse economie.
In de Programmarekening 2025 was de reservering nog 7,9 miljoen euro. Volgens de gemeente is het bedrag lager doordat het verwachte resultaat van het bouwgebied Hortus positief is geworden, niet doordat de netcongestie afneemt. Die is “eerder verscherpt dan verlicht” ↩︎
Voor water is er geen scenario en geen onderzoek. Een vergelijkbare rekensom staat in geen van de stukken.
Terwijl ook bij water bedrijven als eerste geraakt worden. De provincie Flevoland gaat ervan uit dat de leveringsplicht van drinkwaterbedrijven, en de zorgplicht van de overheid die daarbij hoort, alleen geldt voor huishoudens en grote kantoren. De industrie valt erbuiten.
Dit artikel is gratis om te lezen, maar was niet gratis om te maken. Het kost tijd en middelen om dit soort onderzoeken te doen en te publiceren. Steun Pers Uit de Klei om dit werk mogelijk en openbaar te houden.
Drie keer op papier
In de begroting voor 2026 staat een eigen kopje: “Niet alleen netcongestie, maar mogelijk ook drinkwaterproblematiek”. Het college schrijft over “de eerste tekenen van problemen rondom de beschikbaarheid van drinkwater”: “Grootverbruikers van drinkwater, met name binnen de voedingsindustrie, ondervinden moeilijkheden bij het krijgen van een aansluiting.” En dan: “Mocht de situatie zich in de toekomst verslechteren, zal binnen het MPGA ook rekening gehouden worden met de financiële gevolgen daarvan. Vooralsnog is daar geen sprake van.”
In juni reageerde het college op het verslag van PwC. De ontwikkelingen rond drinkwater hebben “onze volle aandacht”. De gemeente onderhandelt met het waterschap over extra grond, zodat de afvalwaterzuivering kan groeien. Maar de plannen van het grondbedrijf worden volgens het college “niet direct (financieel)” geraakt. “Om die reden hebben wij hier geen (financieel) risico voor opgenomen.”
In de nieuwe begroting voor 2027 staat de passage uit 2026 er opnieuw, onder hetzelfde kopje en bijna woord voor woord. Weer eindigt die met: “Vooralsnog is daar geen sprake van.”
Mogelijk niet genoeg drinkwater
Ook in de plannen voor de lange termijn ontbreekt water. In de ontwerp-omgevingsvisie Almere 2050 heeft netcongestie een eigen kopje. Drinkwater komt één keer voor, in een opsomming van wat er in de ondergrond ligt. Het bijbehorende omgevingseffectrapport onderzoekt voor vier zaken wat er met de plannen gebeurt als die tegenvallen, waaronder netcongestie. Drinkwater en de zuivering zitten daar niet bij.
Waterschap Zuiderzeeland verbouwt de afvalwaterzuivering in Almere. Daarna “kunnen ongeveer 40.000 nieuwe woningen op de riolering aansluiten”, schrijft het waterschap. Tussen 2027 en 2030 is al een volgende uitbreiding nodig. Afgezet tegen de omgevingsvisie blijven er 20.000 tot 45.000 woningen over waarvoor in de huidige verbouwing geen plek is.
Bij drinkwater is het beeld hetzelfde. Volgens Vitens zijn de huidige winningen in Zuidelijk Flevoland “in de toekomst niet genoeg”. Door de groei van vooral Almere en Lelystad moet de capaciteit in 2030 met vijf miljoen kubieke meter omhoog. Een vergunningprocedure duurt nu vijftien tot twintig jaar.
Almere kijkt daar niet van buitenaf naar. De gemeente bezit 6,34 procent van de aandelen Vitens, op de balans ruim 15 miljoen euro waard. De wethouder Financiën zit namens Almere in de commissie van aandeelhouders. Daar wordt onder meer besloten over de investeringen van Vitens.
"We moeten niet wachten tot het te laat is"
Op 18 juni lichtte PwC zijn verslag toe aan de gemeenteraad. Raadslid Ymi Knaap-Schaafsma (50PLUS) vroeg of er naast netcongestie ook al aan watercongestie wordt gedacht. Voor Almere zijn er, als het gaat om eind 2025, nog geen concrete signalen, antwoordde de accountant. Bij waterbedrijven hoor je het thema wel. Het moet “nadrukkelijker op de agenda komen”, omdat je “gewoon ziet dat het zich landelijk ontwikkelt”. Over netcongestie was hij stelliger: daar wordt “voldoende rekening” mee gehouden.
Geen concrete signalen, terwijl het college een half jaar eerder zelf al schreef over voedingsbedrijven die geen aansluiting krijgen.
Knaap gaf de accountant nog iets mee. “We moeten niet wachten tot het te laat is. Je kan nu nog sturen, maar net als met de netcongestie, het is soms veel te laat. En hier kan je vroeg mee beginnen.”
Inmiddels ligt er een nieuwe begroting. Voor het stroomnet staat 4,1 miljoen euro klaar. Voor water, dat het college drie keer zelf op papier zette, staat er nog steeds niets.
Pers Uit de Klei legde op 10 september vier vragen voor aan de woordvoerders van wethouder Lesley van Hilten (Financiën) en wethouder Evert Jan Slootweg (Grondzaken). De vragen gingen onder meer over waar de inschatting op berust dat het grondbedrijf niet geraakt wordt, en of er voor het MPGA 2027 alsnog een waterscenario komt. Ook na meerdere herinneringen, de laatste op 29 september, kwam er geen reactie. Pers Uit de Klei heeft nu een Woo-verzoek ingediend.
Praat mee